Nieco później dla Mikołaja II uruchomiono w lasach spalskich niewielką stacyjkę - "Jeleń". Od r. 1903 rozpoczęto gwałtownie zalesiać dorzecze rz. Pilicy kosztem kasowanych wiosek. Chciano tym sposobem utworzyć istny raj myśliwski. Niezmiernie dużo i ciekawego materjału w tym zakresie dostarczyć może .Pamiętnik Mikołaja II."
W siedzibie polskiego Włodarzay wśród jodeł, dębów i sosen nadpilicznych stoi skromny pałacyk, w którym chętnie i często przebywa P. Prezydent Ig. Mościcki.W pałacu dużo trofeów myśliwskich, jak rogi jelenie i sarnie, skóry z dzikich zwierząt i mnóstwo ptaków. Tuż obok pałacyku widnieje kaplica pod wezw. św. Huberta, a nieco dalej wspaniały stadjon i boisko. W ogrodzie pałacowym stoi olbrzymi ze spiżu tur. Nad samą rz. Pilicą znajdują się: strzelnica i oryginalny grzyb-altana.
Wesoło tu i miło, szczególnie podczas polowań P. Prezydenta, dożynek oraz różnych świąt jak P. W. i W. F. i in.. Dożynki spalskie słyną w całej Polsce jako Dzień Pracy Rolniczej, jako dzień, w którym na wzór owolnych kmieci, bratają się wszystkie ziemie w tańcu, pieśni i gwarze. Pierwsze dożynki zostały zorganizowane w 1927 r. przez Związek Młodzieży Ludowej. Przybyło wtedy do Spały 12 tys. młodzieży wiejskiej ze wszystkich stron Polski. Zostały powtórnie zorganizowane dożynki w 1928, 1930 i 1933 r.. Dożynki jako zwyczaj a raczej zabawa ludu folwarcznego były znane już za czasów poety W. Kochowskiego. Przetrwały one-jak mówi prof. Stan. Bystroń do W. Wojny Światowej. Teraz zostały one wznowione w Niepodległej Polsce.
Pierwsze wzmianki o Inowłodzu sięgają panowania Mieszka Starego, który daje temu miastu w 1145 r. prawo pobierania cła przewozowego na rz. Pilicy oraz zezwala na targowisko. Kazimierz Wielki wystawił tutaj obronny zameczek, a samo miasto otoczył murem. Kasztelanja inowłodzka leżąca na szlakach komunikacyjnych, na granicy Mazowsza i Małopolski, spełniała ważną rolę strategiczną i gospodarczą. Tutaj rozbijały się hordy tatarskie,. tutaj rozgrywały się w 1655 r, krwawe walki między Wittenbergiem a hetmanem Stefanem Czarnieckim.
Okoliczne błonie, znajdujące się po drugiej stronie rz. Pilicy (naprzeciw kościółka św. Idziego), były miejscem okropnej bitwy w okresie najazdu szwedzkiego. Poraz drugi podobne wypadki nawiedziły Inowłódz w czasie Wielkiej Wojny Światowej. Wówczas miasto-zostało doszczętnie zniszczone, a ludność miejscowa rozpędzona po okolicy. Podają źródła historyczne, że w jednej z bitew, jakie miały miejsce pod Inowłodzem-padło około 60.000 żołnierzy. Stąd też w okolicy spotkać możemy wiele cmentarzy wojennych.
nowłódz w XVI w. był miastem powiatowem i posiadał przedmieścia: Wielkie i Małe Zamoście oraz folwark królewski. Słynął on z kościółka św. Idziego i stacji klimatycznej założonej w r. 1884. O stacji tej pisał dr. Berstein w dziele ."Zdrojowiska i stacje w gub. Królestwa Poi." (1896r.).Obecnie Inowłódz jest osadą liczącą około 4.000 mieszkańców. Posiada; szkołę powszechną, pocztę i Urząd Gminny. Kościół św. Idziego był wzniesiony przez (Władysława Hermana w 1082 r. Para królewska szczególnem nabożeństwem pałała do tego Świętego. Gall opowiada w swej kronice, że Franko biskup dał radę bezpłodnej Judycie, żonie fundatora powyższego kościoła, aby udała się z prośbą do św. Idziego w Galji. Kościół w stylu romańskim posiada grube mury, maleńkie okienka oraz okrągłą wieżę, przypominającą swym wyglądem obronną basztę. Dawniej w jego wnętrzu były trzy ołtarze i szereg pamiątkowych tablic (sekretarza Zygmunta III -M. Koryckiego).
Kościółek św. Idziego Liczne bitwy i wypadki, jakie miały miejsce w nadpilicznych dolinach, przyczyniły się ogromnie do jego zniszczenia. Szczególnie stan jego pogorszyły rządy pruskie, które zamieniły go w 1793 r. na magazyn wojskowy. Odtąd przestaje być miejscem modlitwy. Wielka Wojna Światowa, która ze szczególną grozą szalała nad Inowłodzem, nie ominęła kościółka. Została wtedy prawie doszczętnie rozwalona tylna ściana, a reszta murów doznała poważnego uszkodzenia. Dziś kościółek stoi pusty i czeka na odnowienie.
Zamek - Kazimierz Wielki wystawił tu w XIV w. obronny zamek i oddał go w posiadanie braciom Janowi i Abrahamowi Niemirom. Od nich przeszedł zamek drogą zamiany na własność Wł. Jagiełły. W czasie najazdu szwedzkiego zamek uległ okropnemu zniszczeniu, z którego już nigdy nie został podźwignięty. Dziś po nim zostały tylko niewielkie zwaliska oraz resztki fos. Lud miejscowy utrzymuje, że zamek ten był ongiś połączony zapomocą lochów z kościółkiem św. Idziego. W ostatnich czasach podobno-znaleziono tutaj w zawalonej piwnicy dość sporą ilość wina. Murowany kościół par. Św. Michała Archanioła wystawiony w 1520 r., stoi tuż nad rz. Pilicą- Posiada on: cudowny obraz Matki Boskiej Bolesnej oraz relikwiarz gotycki ze szczątkami św. Idziego.
Przedstawiony powyżej opis miejscowości: Inowłódz i Spała pochodzi z "Przewodnika turystycznego po ziemi tomaszowskiej" wydanego w 1936 r. Styl i pisownia oryginalna. Bliższe informacje, zarówno historyczne jak i dnia dzisiejszego, znajdziecie Państwo na stronach www.spala.pl i www.inowlodz.pl
